Xavfli ishlab chiqarish obyektlarida sanoat xavfsizligi talablarining bajarilishi o'z-o'zidan ta'minlanmaydi — buning uchun davlat tomonidan tizimli va izchil nazorat olib borilishi zarur.
Aynan shu maqsadda "Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi to'g'risida"gi O'RQ-57-son Qonunning 12-moddasi xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlar ustidan davlat nazoratini amalga oshirishning huquqiy asoslarini belgilab beradi.
Mazkur moddaning birinchi qismiga ko'ra, sanoat xavfsizligi talablariga rioya etilishi ustidan davlat nazorati xavfli ishlab chiqarish obyektlaridan foydalanuvchi tashkilotlar tomonidan qonun hujjatlarida belgilangan talablarning so'zsiz bajarilishini tekshirish maqsadida amalga oshiriladi.
Bu oddiy ma'muriy tekshiruv emas — davlat nazorati inson hayoti va sog'lig'ini, atrof-muhitni hamda moddiy boyliklarni ishlab chiqarishdagi xavf-xatarlardan himoya qilishga qaratilgan tizimli mexanizm sifatida ishlaydi.
12-moddaning ikkinchi qismiga ko'ra (O'RQ-683-sonli Qonun, 21.04.2021 y. tahriri), nazorat ikki darajada amalga oshiriladi:
Maxsus vakolatli davlat organi — O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qo'mitasi ushbu sohadagi asosiy davlat nazorat organi hisoblanadi. Qo'mita xavfli ishlab chiqarish obyektlarida kompleks tekshiruvlar o'tkazish, qoidabuzarliklarni aniqlash va bartaraf etish, shuningdek mansabdor shaxslarni ma'muriy javobgarlikka tortish vakolatiga ega.
Boshqa vakolatli davlat organlari — qonunchilikka muvofiq sanoat xavfsizligi sohasida ayrim vakolatlarga ega bo'lgan boshqa davlat organlari ham o'z vakolatlari doirasida nazorat funksiyalarini amalga oshirishi mumkin. Bu esa nazorat tizimining ko'p qirrali va o'zaro muvofiqlashtirilgan xususiyatini ta'minlaydi.
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarini ekspluatatsiya qiluvchi barcha tashkilotlar uchun 12-modda quyidagini anglatadi: davlat nazorat organlari xodimlari ob'ektlarga to'sqinliksiz kirish huquqiga ega; sanoat xavfsizligi talablarini buzgan tashkilotlar va mansabdor shaxslar qonun asosida javobgarlikka tortiladi; nazorat faoliyati bir nechta vakolatli organ tomonidan bir vaqtda amalga oshirilishi mumkin.
12-modda sanoat xavfsizligini ta'minlashda davlatning faol roli qonunchilik darajasida mustahkamlanganligini ko'rsatadi. Nazoratning qonuniy asosi mavjudligi tashkilotlarni belgilangan talablarga doimiy rioya etishga undaydi va ishlab chiqarishdagi xavf-xatarlarni bartaraf etishda davlat va korxona hamkorligini kafolatlaydi.
Bundan tashqari, 2021 yilda O'RQ-683-sonli Qonun bilan kiritilgan o'zgartirish nazorat vakolatlarini aniqlashtirdi va ularni zamonaviy talablar darajasiga ko'tardi.
O'RQ-57-son Qonunning 12-moddasi sanoat xavfsizligi sohasidagi davlat nazoratining maqsadini, amalga oshirilish tartibini va vakolatli organlarni belgilab beruvchi muhim huquqiy normadir. Ushbu modda asosida faoliyat yurituvchi Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qo'mitasi xavfli ishlab chiqarish obyektlarida xavfsizlikni ta'minlash va avariyalarning oldini olish yo'lida tizimli nazorat ishlarini olib boradi.
Sanoat xavfsizligi — bu faqat talab emas, balki inson hayoti va jamiyat xavfsizligini ta'minlashga qaratilgan ustuvor masaladir.
